Mijn hersenspinsels en gedachtekronkels

Bijeenkomst AIDA bij The Unwanted Land

Posted in hedendaagse kunst, kunst, niet-westerse hedendaagse kunst, politiek by Floris Schreve on 4 februari 2011

Van de site van AIDA, http://aidanederland.nl/wordpress/projecten/seizoen-2010-2011/the-unwanted-land/

The Unwanted Land

30 januari was voor AIDA belangrijke dag.
We troffen elkaar op de prachtige locatie ‘Museum Beelden aan Zee’, bij de tentoonstelling ‘The unwanted Land’.

Deze tentoonstelling gaat over migratie. In feite gaat het vooral over de zoektocht naar de eigen identiteit.
En dat is precies waar AIDA het 30 januari met de bij AIDA aangesloten kunstenaars over wilde hebben.

AIDA is een organisatie die kunst als sleutelwoord gebruikt.
Het is de kunst die spreekt.
Kunst die zich laat zien en horen, zelfs wanneer deze de heersende regimes niet bevalt. Omdat het moet, omdat het niet anders kan, tenzij iemand zijn eigen recht van bestaan prijsgeeft.

De dag begon met een rondleiding door de kunstenaars de tentoonstelling, Rudi Struik, Renée Ridgway, Sonja van Kerkhof, Dirk de Bruyn, en medecurator Kitty Zijlmans.
In groepen werd gedebatteerd over cultuur en politiek in hedendaags Nederland, over de rol van kunstenaars, en over het nut van belangenorganisaties voor kunstenaars.

’s Middags waren organisaties en instellingen uit het netwerk van AIDA uitgenodigd om deel te nemen aan het slotdebat.
In totaal 75 mensen hebben op een hartverwarmende manier inhoudelijk gediscussieerd.

Gespreksonderwerpen ‘The Unwanted Land’

Thema 1. ‘The unwanted Land’
De tentoonstelling ‘The Unwanted Land’ gaat over migratie. Mensen vertrekken omdat ze willen, kunnen of moeten. Een gedwongen verplaatsing is niet alleen negatief. Het gaat ook gepaard met wat mensen wel willen. Een veilige plek om te wonen en je te ontwikkelen als kunstenaar behoren tot de basisbehoefte van de gevluchte kunstenaar. Deze mogelijkheden zijn niet vanzelfsprekend. De geschiedenis van AIDA laat zien dat de ruimte voor deze mogelijkheden keer op keer bevochten moeten worden. In het huidige politieke klimaat staat dit onder druk. Welke mogelijkheden voor kunstenaars en vluchtelingen staan er in het huidige politieke klimaat op de tocht? Kortom dreigt de ‘wanted’  in ‘unwanted’  te veranderen?

  • Cultuur subsidiëren hoort in een welvarend land als Nederland niet onder druk te staan, behalve nu het economisch tegen zit.
  • Het is de taak van een overheid kunstenaars de ruimte te geven zich te ontwikkelen.
  • Xenofobie is in opkomst, kunst lijdt hieronder.

Thema 2. De rol van de kunstenaar in hedendaags Nederland
De bezuinigingsronden van het huidige kabinet raakt de cultuursector keihard. De tijd is meer dan ooit rijp voor kunstenaars om te zeggen waar ze voor staan. Engagement vloeit voort uit onvrede over een maatschappelijk probleem en de drang om daar iets aan te doen. Dit wil niet zeggen dat engagement zichtbaar moet zijn in de kunst zelf. Betrokkenheid bij problemen in de samenleving kent veel verschillende vormen. Gevluchte kunstenaars zijn ervaringsdeskundige op het gebied van bureaucratie, uitsluitingpolitiek en censuur. Juist zij kunnen als ‘experts’ een belangrijke rol vervullen in het maatschappelijk debat over de functie en het belang van kunst.

  • Gevluchte kunstenaar zijn ervaringsdeskundige op het gebied van bureaucratie, uitsluitingpolitiek en censuur. Juist zij kunnen als experts een belangrijke rol vervullen in het maatschappelijk debat over vrijheid.
  • Voegt het werk van gevluchte kunstenaars iets toe aan de hedendaagse kunst?
  • Engagement in de kunst leidt onherroepelijk tot propaganda.

Thema 3. De toekomst van belangenorganisaties
Belangenorganisaties maken zich hard voor een specifieke groep. Wat betekent een belangenorganisatie zoals AIDA voor ‘zijn groep’. Is het in de hedendaagse mondiale kunstwereld nog nodig dat er belangenorganisaties bestaan? En zo ja, hoe moeten ze overleven in de toekomst nu het economisch slechter gaat? Voor het behoudt van belangenorganisaties zoals AIDA kan het goed zijn om het draagvlak te vergroten en de positie te verstevigen. Door bijvoorbeeld samenwerkingsverbanden aan te gaan of zelfs te fuseren. Of is de kracht van AIDA uist gelegen in zijn specifieke taak gevluchte kunstenaars te ondersteunen? Gaat deze taak verloren als AIDA opgaat in een grotere organisatie?

  • Belangenorganisaties zijn overbodig geworden! De kunstwereld is in de afgelopen decennia geglobaliseerd. Kunstenaars uit alle windstreken zijn vertegenwoordigd in het aanbod hedendaagse kunst. Enkel de kwaliteit van kunstwerken bepalen het succes, ongeacht afkomst of levensloop.
  • Het werk van kunstenaars moet voor zichzelf spreken. Daar is geen belangenorganisatie voor nodig.
  • Een belangenorganisatie werkt belemmerend en beperkend: zij plaats een groep in een hokje. Omdat de kunstwereld globaliseert, werkt dit elkaar extra tegen.
  • Kunstenaars kunnen zonder AIDA.

Groepsfoto van alle deelnemers

http://aidanederland.nl/wordpress/aida/over-aida/eerste-liefde-judith-koelemeijer/

Eerste liefde – Judith Koelemeijer

Eerste liefde

Door Judith Koelemeijer

Acht talen worden er gesproken door de kunstenaars die op deze zondagmiddag bij elkaar zitten in een klein, warm zaaltje van het museum Beelden aan Zee. Servo-Kroatisch, Azeri, Syrisch, Farsi, Frans, Georgisch, Spaans… Acht talen, acht werelden, bij elkaar gebracht aan één tafel, waar zij in een mengeling van Nederlands en Engels het antwoord proberen te vinden op één vraag: wat is in deze tijd nog het belang van een organisatie als AIDA?

Alle kunstenaars kwamen ooit als vluchteling naar Nederland, en werden door AIDA ondersteund. Voor velen aan tafel is dat al lang geleden, vaak zeker vijftien jaar. Toch praten zij over die roerige beginperiode alsof het gisteren was – en herinneren zij zich AIDA als hun eerste grote liefde in een vreemd en kil land.

‘Als gevluchte kunstenaar ben je aanvankelijk niemand’, zegt een Afghaanse vrouw. ‘Je hebt geen status meer, geen werk – je hebt alles achter je gelaten. Je bent als een kind dat bij de hand moet worden genomen en opnieuw moet leren lopen. En dan is het zo belangrijk dat er een organisatie als AIDA is die dat begrijpt, en die zegt: kijk, dat is de weg, daar moet je heen, want ik weet wie jij bent.’

Ik moet denken aan wat de schrijver en Nobelprijswinnaar Ivo Andric ooit zei. Kunstenaars roepen per definitie achterdocht op, meende hij. Want wat spoken zij toch uit, in hun ateliers, hun werkkamers en repetitieruimtes? Hoe komen zij aan de kost? Kunstenaars raken eraan gewend zichzelf te verdedigen. Gevluchte kunstenaars zijn wat dat betreft dubbel verdacht – en zullen zichzelf nog veel vaker moeten uitleggen. Want is het wel waar dat zij in hun eigen land beroemd waren, nu wij de schilderijen of films niet kunnen zien die zij bij hun vlucht achterlieten, nu wij de vreemde talen in hun boeken en gedichtenbundels niet kunnen lezen?

‘Als ik in Iran over straat liep, vroegen de mensen om mijn handtekening’, vertelt een Iraanse actrice met vlammende ogen. ‘In Nederland moest ik bij nul beginnen. Een gevluchte kunstenaar of artiest heeft in principe dezelfde mogelijkheden als iedere Nederlandse kunstenaar of artiest. Maar je blijft ánders – al wordt dat niet door iedereen ingezien.’

Ik begrijp wat zij zegt. Ik leef zelf met een man die ‘anders’ is. Hij is filmmaker, en kwam in 1994 vanuit Sarajevo naar Nederland. Ik heb gezien hoeveel tijd en strijd het kost om jezelf opnieuw uit te vinden, in een ander land, een andere cultuur, een andere taal. En wat het betekent wanneer je als kunstenaar niet mag werken – omdat vluchtelingen nu eenmaal moeten wachten, eindeloos wachten op een verblijfsstatus. Meer dan wie ook, ís een kunstenaar zijn werk. Als hij niet werkt, weet hij niet meer wie hij is.

‘Je kunt toch ook als filmoperator aan de slag gaan?’, riep ik in mijn wanhoop soms uit, wanneer ik zag hoezeer het niet-werken hem terneer drukte. ‘Een zwart baantje ergens, zodat je iets om handen hebt?’

Ik wilde niet dat mijn man anders was. Steeds weer moest ik hem tegenover familieleden of vrienden verdedigen. Ook ik werd geraakt door de diep gewortelde achterdocht waar Andric over sprak. ‘Als ik films ga draaien in een bioscoop, word ik nooit meer wie ik was’, zei mijn man.

Het was AIDA, die hem weer hoop gaf. Want AIDA kende niet alleen de wegen, maar ook de omwegen, en wat eerst niet kon, kon nu wel. Mijn man ging een workshop geven. Hij maakte via AIDA een korte film voor televisie. Ineens lagen er overal briefjes met aantekeningen in huis, als het tastbare bewijs van de nieuwe inspiratie en zin. Nachtenlang zaten we samen achter de computer om een Nederlandstalig scenario te schrijven, bekvechtend over de juiste woorden.

I didn’t mean that in Serbokroatian!
Yes, but You can’t say that in Dutch!
Which language is that in which you don’t have that word?!

Toch gingen we ’s ochtends tevreden slapen. Mijn man hoefde niet langer tegen de leegte te strijden. Hij vocht nu met zijn werk. Hij herkende weer wie hij was.

Dat was meer dan tien jaar geleden. Mijn man heeft AIDA allang niet meer nodig, al hield de organisatie altijd een speciale plaats in zijn hart. Net als de meeste kunstenaars en artiesten die deze middag aan tafel zitten trouwens. Zij zijn uitgevlogen, zij staan op eigen benen.

‘Maar AIDA was en blijft mijn eerste huis’, zegt een beeldend kunstenaar uit Azerbeidjan.
‘En zolang er vluchtelingen blijven komen, zal er behoefte blijven aan zo’n huis’, zegt een ander, die uit Chili komt.
‘Bij AIDA spreekt iedereen dezelfde taal’, meent de Iraanse actrice – en dat wordt in acht talen beaamd.

Wat niet betekent dat de buitenwereld AIDA altijd verstaat. Want ook AIDA, als podium van gevluchte kunstenaars, zal zich steeds moeten blijven verdedigen tegen Andric’ stemmen van achterdocht uit de samenleving en de politiek.
In deze dagen misschien nog wel meer dan ooit.

Judith Koelemeijer is auteur van de non-fictie boeken ‘Het zwijgen van Maria Zachea’ en ‘Anna Boom’. Zij leeft samen met de filmmaker Vuk Janić, regisseur van onder meer ‘Het laatste Joegoslavische Elftal’, ‘Eindspel’ en ‘Meester Ben’.

Deze column is geschreven naar aanleiding van de bijeenkomst die AIDA op 30 januari 2011 organiseerde voor al haar kunstenaars en artiesten in museum Beelden aan Zee in Scheveningen. Tijdens de druk bezochte bijeenkomst werd gedebatteerd over de toekomst van AIDA. Als gevolg van een bureaucratische dwaling ontvangt AIDA in 2011 geen subsidie. De recent aangekondigde bezuinigingsplannen van Staatssecretaris Zijlstra bieden weinig hoop voor de toekomst van AIDA.

Unwanted Land AIDA 4.jpg

Ikzelf op de slotbijeenkomst (foto Herman Divendal) in Beelden aan Zee in Scheveningen, bij de tentoonstelling ‘The Unwanted Land’ (http://www.theunwantedland.com/index2.php ). Achter mij de uit Sudan afkomstige kunstenaar Adil Elsanoussi (zie hier op dit blog )

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: